جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 08 23 A Theoretical Reflection on the Concept of the Bay'ah of Ahl al-Hall wal-'Aqd in Sunni Jurisprudence تاملی نظری در مفهوم بیعت اهل حل و عقد در فقه اهل سنت 1 12 11186 FA سید محسن آل نبی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه خانواده ، دانشگاه مجازی المصطفی، جامعه المصطفی العالمیة، قم، ایران. Journal Article 2025 04 04 The bay'ah (oath of allegiance) of Ahl al-Hall wal-'Aqd (those who loosen and bind) is one of the fundamental concepts within the framework of Sunni political jurisprudence. In their view, it holds a distinguished status due to its compatibility with modern thought, the existence of evidence within Islamic texts, and its acceptance by both the general public and the elite. However, the existence of multiple and varied interpretations, the conflation of terminology with parallel concepts, and the significant ambiguity surrounding the title "Ahl al-Hall wal-'Aqd" have consequently prevented the formation of a clear and transparent understanding of this concept within Sunni political thought, issues which are addressed in this article. بیعت اهل حل و عقد از مفاهیم اساسی در منظومه فقه سیاسی اهل سنت است که به نظر آنان به دلیل هماهنگی با اندیشههای نوین و نیز داشتن شواهدی در متون اسلامی و همچنین پذیرش عمومی و نخبگانی، از جایگاه ویژهای برخوردار است. با این وجود تفاسیر متعدد و مختلف، اختلاط اصطلاحات و عناوین هم عرض و شدت ابهامی که در عنوان اهل حل و عقد شکل گرفته است، مانع از درک و دریافت مفهومی شفاف و روشن از اهل حل و عقد را در اندیشه سیاسی اهل سنت در پی داشته است که در این مقاله به آنها پرداخته شده است.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11186_ef134c9d45a3eeaf2f2fe06b4d4c4eab.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 08 23 A Legal Analysis of the Effects of Violating the Resolutions of the Money and Credit Council in Banking Contracts (A Case Study of Civil Partnership Contracts with Unauthorized Interest Rates) واکاوی آثار حقوقی تخلف از مصوبات شورای پول و اعتبار در قراردادهای بانکی (مطالعه موردی قراردادهای مشارکت مدنی با نرخ سود غیرمجاز) 13 22 11187 FA جواد سالمی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه خانواده ، دانشگاه مجازی المصطفی، جامعه المصطفی العالمیة، قم، ایران. Journal Article 2025 04 24 This research examines the legal effects of violating the interest rates approved by the Money and Credit Council in banking civil partnership contracts. Emphasizing the Supreme Court's Unified Precedent No. 794, it is argued that the resolutions of this council are of a mandatory nature and related to public economic order. The findings indicate that a clause stipulating an interest exceeding the approved rate is null and void pursuant to Article 232 of the Civil Code due to its illegality; however, this nullity is confined to the clause itself and does not affect the validity of the core contract. This precedent, as an authoritative interpretation of the law, applies retroactively to contracts concluded prior to its issuance, unless a final judgment had already been rendered and executed. Furthermore, based on Article 142 of the Code of Civil Procedure, a claim for the nullity of such a clause does not require filing a separate lawsuit and can be raised as a defensible objection, and the court is obligated to investigate it ex officio, even without commissioning an expert opinion. Ultimately, the article emphasizes that while a violation of the approved rate typically results only in the nullity of the specific clause, in cases where the partnership contract is used as a facade for a usurious loan, the entire contract will be void due to its non-conformity with the true intent of the parties and its usurious nature. این پژوهش به بررسی آثار حقوقی تخلف از نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار در قراردادهای مشارکت مدنی بانکی می‌پردازد. با تأکید بر رأی وحدت رویه شماره ۷۹۴ دیوان عالی کشور، استدلال می‌شود که مصوبات این شورا دارای جنبه آمره و مرتبط با نظم عمومی اقتصادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد شرط اخذ سود مازاد بر نرخ مصوب، به دلیل نامشروع بودن، مطابق ماده ۲۳۲ قانون مدنی باطل و بی‌اثر است، ولی این بطلان تنها به خود شرط محدود شده و اصل عقد را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. این رأی، به مثابه تفسیر أصح قانون، به قراردادهای منعقده پیش از تاریخ صدور خود نیز تسری می‌یابد، مگر آنکه رأی قطعی قبلاً صادر و اجرا شده باشد. همچنین، با استناد به ماده ۱۴۲ قانون آیین دادرسی مدنی، ادعای بطلان این شرط نیاز به طرح دعوای تقابل نداشته و به عنوان یک دفاع قابل اعتراض است و دادگاه با توجه به امری بودن مقررات، مکلف به رسیدگی به آن حتی بدون ارجاع کارشناسی است. در پایان، مقاله تأکید می‌کند که اگرچه تخلف از نرخ مصوب معمولاً تنها به بطلان شرط می‌انجامد، اما مواردی که قرارداد مشارکت به عنوان پوششی برای قرض ربوی مورد استفاده قرار گیرد، کل عقد به دلیل عدم انطباق با قصد واقعی طرفین و ربوی بودن باطل خواهد بود.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11187_5f0e1645c4a1e773011db72c7eac62d2.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 08 23 Entertainment Media from the Perspective of Imamiyyah Jurisprudence سرگرمی رسانه‌ای از منظر فقه امامیه 23 32 11188 FA سید علی عاشق کارشناسی ارشد دین و رسانه؛ گروه علوم انسانی، دانشگاه مجازی المصطفی، قم، ایران. فرهاد پورکیوان گروه فقه و اصول، دانشکده فقه خانواده، دانشگاه مجازی المصطفی، قم، ایران. Journal Article 2025 05 27 Entertainment media ranks among the most influential cultural tools in the contemporary world, occupying a significant portion of the audience's mind and time. With the expansion of this type of media, a serious question arises in Imamiyyah jurisprudence: Is the production or consumption of these products religiously permissible? If not permissible, what criteria place them within the realm of forbidden 'Lahw wa La'ib' (diversion and play)? This article seeks to address this issue and provide a jurisprudential model for assessing the legitimacy of media entertainment. By utilizing reliable jurisprudential sources such as Al-Makasib, Shara'i al-Islam, and Masalik al-Afham, and analyzing narrations and contemporary fatwas, it concludes that entertainment media are legitimate if the remembrance of God, a rational objective, or moral benefit is considered within them; otherwise, and if they promote negligence or falsehood (Mufid, Muhammad bin Muhammad, 1365 Solar Hijri, Vol. 1: 204), they will be considered instances of forbidden 'Lahw wa La'ib' from the perspective of Imamiyyah jurisprudence. رسانه‌های سرگرم‌کننده یکی از پرنفوذترین ابزارهای فرهنگی در دنیای معاصر به شمار می‌روند و بخش عظیمی از ذهن و زمان مخاطبان را به خود اختصاص داده‌اند. با گسترش این نوع رسانه‌ها، پرسشی جدی در فقه امامیه پدید می‌آید: آیا تولید یا مصرف این محصولات شرعاً مجاز است؟ در صورتی که مجاز نیست، چه شاخص‌هایی آن‌ها را در دایره لهو و لعب حرام قرار می‌دهد؟ این مقاله می‌کوشد به این مسئله بپردازد و الگویی اجتهادی برای سنجش مشروعیت سرگرمی‌های رسانه‌ای ارائه دهد. با بهره‌گیری از منابع متقن فقهی چون المکاسب، شرایع الاسلام و مسالک الأفهام و تحلیل روایات و فتاوای معاصر، به این نتیجه می‌رسد که رسانه‌های سرگرم‌کننده در صورتی مشروع‌اند که یاد خدا، هدف عقلایی یا فایده اخلاقی در آن‌ها لحاظ شده باشد؛ در غیر این صورت و در صورت ترویج غفلت یا باطل(مفید، محمد بن محمد،1364 ه ش، ج۱: ۲۰۴)، از نظر فقه امامیه مصداق لهو و لعب حرام خواهند بود.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11188_1a7322db131bed91a06353ea9f01d81f.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 08 23 A Jurisprudential Examination of the Hadith "La Darar" بررسی رجالی حدیث لا ضرر 33 48 11189 FA علی فاضلی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه خانواده، دانشگاه مجازی المصطفی، قم، ایران محمد جبارات گروه فقه و اصول، دانشگاه مجازی المصطفی ، قم ، ایران Journal Article 2025 01 26 The principle of "La Darar" (no harm) is one of the most widely used rules in jurisprudential reasoning, applied through various interpretations across different chapters of jurisprudence, from acts of worship to transactions. One of the crucial discussions under this principle is the verification of its sources. Numerous narrations containing the phrase "La Darar" are found in hadith sources, which require examination of their chains of transmission to ascertain their validity. This article, based on a study and analysis of library resources, investigates the various chains of transmission of the narrations concerning "La Darar." According to the author, the most reliable narrative source for the expression "La Darar" is the narration presented by the late Sheikh Saduq in his work Man La Yahduruhu al-Faqih, recounting the incident of Samurah ibn Jundab. یکی از قواعد بسیار پرکاربرد در استدلال های فقهی قاعده لاضرر است که با تقریب های مختلف، از آن استفاده های متعدد فقهی در ابواب مختلف از عبادات و معاملات و ... صورت می گیرد. یکی از مباحث حائز اهمیت ذیل این قاعده اثبات مستندات آن است. در منابع روایی روایات متعددی که مشتمل بر فقره «لاضرر» هستند وارد شده است که نیازمند بررسی های سندی برای احراز اعتبار آن می باشد. در این مقاله بر اساس مطالعه و تحلیل منابع کتابخانه ای به بررسی اسناد متعدد روایات لاضرر پرداخته شده است. به عقیده نگارنده معتبرترین مستند روایی تعبیر لاضرر، روایتی است که مرحوم شیخ صدوق ره در من لا یحضره الفقیه در نقل قضیه سمرة بن جندب مطرح می نماید.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11189_853e984acb41a9a5452b81a689472e28.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 A Comparative Study of the Ruling on Marriage with People of the Book in the Jurisprudence of the Five Major Schools of Thought بررسی تطبیقی حکم ازدواج با اهل کتاب در فقه مذاهب خمسه 49 64 11190 FA فرخنده عثمان خیل گروه فقه و اصول، دانشکده فقه خانواده ، دانشگاه مجازی المصطفی، قم ، ایران. مجتبی عفتی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه خانواده ، دانشگاه مجازی المصطفی، قم ، ایران. Journal Article 2025 05 01 The marriage of a Muslim to a non-Muslim is one of the important and complex issues in Islamic societies, encompassing religious, social, cultural, and legal dimensions. This article examines the various religious and jurisprudential perspectives regarding this type of marriage. From an Islamic perspective, the Quran and Hadith have stipulated specific conditions for Muslims marrying People of the Book (Jews and Christians), while marriage with those not considered People of the Book faces jurisprudential restrictions (The Holy Quran, Al-Ma'idah: 5). Furthermore, the social and cultural impacts of such marriages, including challenges and difficulties in religious and cultural adaptation, are analyzed. This article, while reviewing the opinions of Islamic jurists and Maraji' al-Taqlid, also compares the laws of different countries and the experiences of Muslim and non-Muslim communities in this regard. The aim of this research is to provide a comprehensive and documented analysis of the various dimensions of marriage between a Muslim and a non-Muslim and to examine its legal and social challenges. This issue is one of the fundamental discussions in Family Jurisprudence and, in the contemporary world, given the increase in cultural interactions and interfaith marriages, has become a jurisprudential, social, and legal challenge. Secondly, examining the diverse opinions of the Islamic schools of thought helps in understanding the jurisprudential and narrative diversity regarding this issue and demonstrates how juristic reasoning (Ijtihad) is shaped based on Quranic texts, narrations (Riwayat), and social interests (Masalih). It also clarifies that certain rulings, such as the permissibility of a Muslim man marrying a woman from the People of the Book or the prohibition of a Muslim woman marrying a non-Muslim, are not only based on religious texts but also have dimensions related to protecting religious identity, raising a Muslim generation, and preserving the structure of the Islamic family. Finally, this research provides a scholarly foundation for legislating personal status laws in Islamic countries, as well as for interfaith dialogue, fostering unity in understanding religious rulings and peaceful coexistence in multi-religious societies. ازدواج مسلمان با غیرمسلمان یکی از مسائل مهم و پیچیده در جوامع اسلامی است که ابعاد دینی، اجتماعی، فرهنگی و حقوقی را در بر می‌گیرد. در این مقاله به بررسی دیدگاه‌های مختلف دینی و فقهی در مورد این نوع ازدواج پرداخته شده است. از منظر اسلامی، قرآن و حدیث شرایط خاصی را برای ازدواج مسلمانان با اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) بیان کرده‌اند، در حالی که ازدواج با غیر اهل کتاب از نظر فقهی با محدودیت‌هایی مواجه است (قران کریم،مائده: ۵). همچنین، تأثیرات اجتماعی و فرهنگی چنین ازدواج‌هایی، از جمله چالش‌ها و مشکلات در سازگاری دینی و فرهنگی، تحلیل شده است. در این مقاله، ضمن بررسی نظرات مراجع تقلید و فقیهان اسلامی، به مقایسه قوانین کشورهای مختلف و تجربیات جوامع مسلمان و غیرمسلمان در این زمینه پرداخته می‌شود. هدف این تحقیق، ارائه تحلیل جامع و مستند از ابعاد مختلف ازدواج مسلمان با غیرمسلمان و بررسی چالش‌های حقوقی و اجتماعی آن است این مسئله از مباحث بنیادین در فقه الاسرة بوده و در دنیای معاصر با توجه به افزایش تعاملات فرهنگی و ازدواج‌های بین‌دینی، به یک چالش فقهی، اجتماعی و حقوقی تبدیل شده است. ثانیاً، بررسی نظرات مختلف مذاهب اسلامی، به درک تنوع فقهی و روایی در این مسئله کمک کرده و نشان می‌دهد که اجتهاد فقهی چگونه بر اساس نصوص قرآنی، روایات و مصالح اجتماعی شکل گرفته است. همچنین روشن می‌شود که برخی احکام مانند جواز ازدواج مرد مسلمان با زن اهل کتاب یا حرمت ازدواج زن مسلمان با غیرمسلمان، نه تنها بر نصوص شرعی استوارند، بلکه دارای ابعاد حفاظت از هویت دینی، تربیت نسل مسلمان و حفظ ساختار خانواده اسلامی نیز هستند. در نهایت، این تحقیق زمینه‌ای علمی برای تقنین قوانین احوال شخصیه در کشورهای اسلامی، و نیز برای گفت‌وگوی بین‌دینی فراهم می‌آورد و موجب وحدت در فهم احکام و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز در جوامع چنددینی می‌گردد.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11190_dd8464a0026ccc464fb873b64d45fd86.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 An Analysis of the Foundations of Reason in the Domain of Sharia from the Perspective of Shiite Jurists of the 4th to 7th Centuries AH تحلیلی بر مبانیِ عقل در قلمرو شریعت از دیدگاه فقهایِ شیعه قرنِ چهارم تا هفتم هجری 65 82 11191 FA محسن کاشانی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران فاطمه الهی‌نیا حوزه علمیه خواهران، جامعه الزهرا، قم، ایران. Journal Article 2024 12 05 The scope and domain of Islamic Sharia, encompassing issues of worship, social, economic, cultural, political, military, judicial matters, and more, have consistently been studied and examined by Islamic scholars from various perspectives. In this context, some Islamic jurists and thinkers have focused primarily on the texts of the Quran and narrations, paying little attention or emphasis to the role of reason in their jurisprudential inferences. In contrast, another group of Islamic jurists and thinkers, while utilizing the Quran and the narrations of the Infallibles (AS), have emphasized the important role of reason in determining the domain of Sharia and in discovering and inferring Islamic rulings, ultimately arriving at the principle of "The Concomitance of Reason and Sharia." Given this, the central question is: What role does reason play in determining the domain of Sharia and inferring jurisprudential rulings? To answer this question, examining the opinions of jurists from the 4th to the 7th centuries AH is highly valuable, as prominent scholars and Islamic thinkers primarily expressed their views in this field during these centuries. Therefore, this research, based on data collected through library and documentary research methods in a descriptive-analytical manner, delves into the jurisprudential foundations of prominent jurists of this period—namely, Sheikh Saduq, Sheikh Tusi, Ibn Idris, and Al-Muhaqqiq Al-Hilli. It concludes that although there were differences of opinion among the great jurists during this era, most jurists seriously believed in and emphasized the validity and position of reason within the domain of Sharia and the inference of Islamic rulings. گستره و قلمرو شریعت اسلامی که در برگیرندة مسائل عبادی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، نظامی، قضایی و ... است، همواره و از دیدگاه‌های گوناگون توسط اندیشمندان اسلامی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. در همین راستا، برخی از فقیهان و اندیشمندان اسلامی، بر روی نص کتاب و روایات تمرکز نموده و در استنباطات فقهی خویش، چندان توجّه و تأکیدی بر نقش عقل نداشتهاند. امّا در نقطة مقابل، گروهی از فقیهان و اندیشمندان اسلامی، در عین بهرهگیری از کتاب و روایات معصومین (ع)، بر نقش مهم عقل در تعیین قلمرو شریعت و کشف و استنباط احکام اسلامی تأکید نموده و به قاعدة «ملازمة عقل و شرع» نیز دست یافتهاند. با توجّه به این مطلب، پرسش محوری این است که عقل چه نقشی در تعیین قلمرو شریعت و استنباط احکام فقهی دارد؟ برای پاسخ به این پرسش، بررسی آرای فقهای قرون چهارم تا هفتم هجریِ قمری از ارزش بالایی برخوردار است؛ زیرا عالمان برجسته و اندیشمندان اسلامی عمدتاً در این سدهها به بیان دیدگاههای خود در این حوزه پرداختهاند. از این رو، در این تحقیق، که بر پایههای دادههای گردآوریشده از روش پژوهش کتابخانهای و اَسنادی و بهصورت توصیفی – تحلیلی انجام شده، به واکاوی مبانی فقهیِ فقیهان برجستة این دوره یعنی شیخ صدوق، شیخ طوسی، ابن ادریس و محقق حلی پرداخته شده و نتیجه‌گیری شده است که اگرچه در این دوران اختلاف ظرهایی در میان فقیهان عظام وجود داشت ولی بیشتر فقها به صحت و جایگاه عقل در قلمرو شریعت و استنباط احکام اسلامی باور و تأکید جدّی داشتند.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11191_e79e9375f2390b124ef4761c16b5c5d8.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 Investigating the Role of the Rule of Doing Good (Iḥsān) in Lifting Responsibility بررسی نقش قاعده احسان در رفع مسئولیت 83 100 11192 FA قیس طائی نجفی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران. Journal Article 2025 05 23 By studying the primary narrative and jurisprudential sources of the Imami school, proving iḥsān (doing good) as a jurisprudential rule is straightforward. Jurists have relied on this rule in specific cases within their jurisprudential works, although they have not explored or examined the rule in extensive detail. However, the verse of “negation of sabīl” (Qur'an 2:190, etc.) is invoked as an established principle. It was in later centuries that its proofs, content, implications, and scope were subjected to comprehensive study and research and applied to its relevant cases. It also found its place in positive laws. In this paper, the rule has been examined in detail, and the differences of opinion regarding it have been reviewed. In particular, the view of Ṣāḥib al-Jawāhir (the author of Jawāhir al-Kalām)—who held the doer of good (muḥsin) liable—was emphasized, and the opposing view, which is held by the majority of jurists, was strengthened in refuting his opinion. This is because the negation of sabīl in the verse explicitly negates any attribution of responsibility to the doer of good. Furthermore, the exceptions to the rule—which themselves constitute exceptions to the primary principle—were also studied. By studying the primary narrative and jurisprudential sources of the Imami school, proving iḥsān (doing good) as a jurisprudential rule is straightforward. Jurists have relied on this rule in specific cases within their jurisprudential works, although they have not explored or examined the rule in extensive detail. However, the verse of “negation of sabīl” (Qur'an 2:190, etc.) is invoked as an established principle. It was in later centuries that its proofs, content, implications, and scope were subjected to comprehensive study and research and applied to its relevant cases. It also found its place in positive laws. In this paper, the rule has been examined in detail, and the differences of opinion regarding it have been reviewed. In particular, the view of Ṣāḥib al-Jawāhir (the author of Jawāhir al-Kalām)—who held the doer of good (muḥsin) liable—was emphasized, and the opposing view, which is held by the majority of jurists, was strengthened in refuting his opinion. This is because the negation of sabīl in the verse explicitly negates any attribution of responsibility to the doer of good. Furthermore, the exceptions to the rule—which themselves constitute exceptions to the primary principle—were also studied. با مطالعه منابع روایی و فقهی دست اول مکتب امامیه، اثبات احسان بعنوان یک قاعده فقهی سهل و آسان است؛ فقیهان در کتب فقهی در موارد معین به این قاعده استناد کرده اند هرچند بطور تفصیلی و مبسوط قاعده را مورد کنکاش و بررسی قرار نداده اند اما به آیه نفی سبیل به عنوان قاعده ای مسلّم استناد می شود تا اینکه در قرون بعد ادله، مفاد، مدلول و قلمرو آن مورد مطالعه و پژوهش مفصل قرار گرفت و بر موارد خود تطبیق شد، و نیز در قوانین موضوعه جایگاه خود را پیدا کرد. در این سیاهه نیز قاعده مزبور مورد بررسی تفصیلی، و تفاوت دیدگاهها در این خصوص مورد بررسی قرار گرفت و بویژه دیدگاه صاحب جواهر به ضمان احسان کننده مورد تأکید قرار گرفت و دیدگاه مقابل که اغلب فقها را شامل می شود در ردّ قول ایشان تقویت شد زیرا نفی سبیل در آیه توجه هرگونه مسئولیت به محسن را به صراحت نفی کرده است؛ و نیز استثنائات وارده بر قاعده که خود نیز به عنوان استثنای بر اصل اولی است مورد مطالعه قرار گرفت.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11192_e955759f021db8dde97cca5022e5bba4.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 The Role of Social Responsibility in the Development and Reinforcement of Public Welfare Based on Jurisprudential Sources نقش مسئولیت ‌پذیری اجتماعی در توسعه و استحکام مصالح عمومی مبتنی بر منابع فقهی 101 122 11193 FA محمودرضا محمددوست گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. حسن حاجی زاده اناری گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2025 04 15 Social responsibility, as one of the fundamental pillars of social ethics and a catalyst for the new Islamic civilization, is not merely a social contract, an ethical recommendation in local culture, or a key principle in international sustainable development documents. Rather, it is a religious and rational obligation grounded in jurisprudential foundations. This research, employing a descriptive-analytical method, explores the jurisprudential foundations of social responsibility. In this context, the four primary sources of inference (adillah al-arba'ah: the Qur'an, the Sunnah, reason, and consensus) are examined, and jurisprudential rules such as la darar (no harm), itlaf (causing loss), tasbib (causation), ghurur (deception), ihsan (doing good), and nafy al-sabil (preventing domination) are analyzed as its main underpinnings. The findings indicate that social responsibility in Shi'a jurisprudence is a mandatory obligation for preserving the social order and achieving public justice, playing a role at the individual, social, and even governmental levels. Historically, it has manifested in institutions such as hisbah (public accountability), waqf (endowment), and takaful (mutual responsibility), fostering responsible, committed, and active citizens. Furthermore, in the contemporary era, this concept can provide an effective framework for addressing challenges in economics (justice in wealth distribution and prohibition of hoarding), culture and media (combating rumors and promoting ethical values), the environment (safeguarding natural resources based on the rule of la darar), and governance (accountability, transparency, and social justice). The research concludes that social responsibility in Imami jurisprudence provides a comprehensive model for the development and reinforcement of public welfare, capable of paving the way for the realization of social justice, human solidarity, and the enhancement of social capital in the modern world. مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین اخلاق اجتماعی و زمینهساز تمدن نوین اسلامی، نه صرفاً یک قرارداد اجتماعی یا توصیه اخلاقی در فرهنگ بومی و یا اصل کلیدی در اسناد بین‌المللی توسعه پایدار، بلکه تکلیفی شرعی و عقلانی است که بر مبانی فقهی استوار میباشد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، به واکاوی مبانی فقهی مسئولیتپذیری اجتماعی پرداخته است. در این راستا، ادله اربعه (کتاب، سنت، عقل و اجماع) به‌عنوان منابع اصلی استنباط مورد بررسی قرار گرفته و قواعد فقهی همچون لاضرر، اتلاف، تسبیب، غرور، احسان و نفی سبیل به‌عنوان پشتوانه‌های اصلی آن تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسئولیت‌پذیری اجتماعی در فقه شیعه، تکلیفی الزام‌آور برای حفظ نظام اجتماعی و تحقق عدالت عمومی در سطح فردی، اجتماعی و حتی حکومتی نقش‌آفرین است و در طول تاریخ در قالب نهادهایی چون حسبه، وقف و تکافل و پرورش شهروندانی مسئول، متعهد و فعال تجلی یافته است. همچنین، این مفهوم در عصر حاضر می‌تواند چارچوبی کارآمد برای پاسخ به چالش‌های اقتصادی (عدالت در توزیع ثروت و منع احتکار)، فرهنگی و رسانه‌ای (مبارزه با شایعات و ترویج ارزش‌های اخلاقی)، زیست‌محیطی (صیانت از منابع طبیعی بر اساس قاعده لاضرر) و حکمرانی (پاسخگویی، شفافیت و عدالت اجتماعی) فراهم آورد. نتیجه پژوهش آن است که مسئولیت‌پذیری اجتماعی در فقه امامیه، الگویی جامع برای توسعه و استحکام مصالح عمومی فراهم می‌آورد و می تواند زمینه ساز تحقق عدالت اجتماعی، همبستگی انسانی و افزایش سرمایه اجتماعی در دنیای معاصر باشد.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11193_5981a94de32ac16f9eae4c11a337a92a.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 Investigating the Condition of the Plaintiff's Certainty (Jazm) in the Hearing of a Lawsuit بررسی اشتراط جزم مدّعِی، در سماع دعوا 123 146 11194 FA ایمان سورتیجی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران. مهران اسلامی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران امیر امینی گروه فقه و اصول، دانشگاه مجازی المصطفی، جامعه المصطفی العالمیة، قم، ایران. Journal Article 2024 12 25 The hearing of a plaintiff's lawsuit in court is subject to conditions pertaining to the plaintiff, the defendant, the claim itself, and the act of claiming. Among the conditions stipulated for the plaintiff in the writings of some jurists is jazm (certainty, conviction); meaning the plaintiff must be personally certain. The principle of stipulating certainty is a matter of dispute. Therefore, this paper examines the arguments of those who affirm and those who deny the necessity of the plaintiff's certainty for the hearing of their lawsuit. Proponents of the condition have presented two arguments to substantiate their position: 1. The absence of legal consequences for a valid lawsuit (daʿwā-ye ṣaḥīḥ) arising from a probabilistic (iḥtimālī) lawsuit. 2. The futility of judicial proceedings (lāghawiyat-e qażāwat). Opponents of requiring the plaintiff's certainty have put forth seven arguments for their position: 1. The general principles (iṭlāqāt) in the chapter on adjudication (bāb-e qażāʾ); 2. Specific narrations (riwāyāt-e khāṣṣah); 3. The practice of rational people (sīrat-e ʿuqalāʾ); 4. The philosophy of adjudication (falsafah-ye qażāwat); 5. The comprehensive contextual implication (iṭlāq-e maqāmī-ye majmūʿ-e adillah); 6. Reliance on a practical principle (aṣl-e ʿamalī); 7. The rule of "If it were (the case), it would have been evident" (qāʿidat-e law kāna la-bān). By examining the evidence from both sides and adopting the comprehensive contextual implication of all evidence along with the rule of law kāna la-bān, the author concludes that such a condition is not required for the plaintiff. Therefore, a plaintiff can file a lawsuit even in the absence of personal certainty. سماع دعوای مدّعِی در محکمه دارای شروطی در مدّعِی، مدّعا علیه، مدّعا به و ادّعاء است. از جمله شروطی که برای مدّعی در کلمات برخی از فقهاء مذکور است، جزم است؛ یعنی بایستی مدّعی -در نفس خویش- جازم باشد. اصل اشتراط جزم، از مسائل اختلافی است؛ از این رو در این نوشتار، استدلال قائلین و منکرین اشتراط جزم مدّعی در سماع دعوایش، بررسی گردیده است. قائلین به اشتراط، دو استدلال بر اثبات مدّعای خویش اقامه کرده‌اند که عبارت است از: ۱. عدم ترتّب آثار دعوای صحیح بر دعوای احتمالی ۲. لغویت قضاوت. منکرین اشتراط جزم مدّعی، هفت دلیل بر مدّعای خویش اقامه کرده‌اند که عبارت است از: ۱. اطلاقات باب قضاء؛ ۲. روایات خاصّه؛ ۳. سیرۀ عقلاء؛ ۴. فلسفۀ قضاوت؛ ۵. اطلاق مقامی مجموع ادلّه؛ ۶. تمسّک به اصل عملی؛ ۷. قاعدۀ لو کان لبان. نگارنده با بررسی ادلّۀ طرفین و اختیار اطلاق مقامیِ مجموع ادلّه و قاعدۀ لو کان لبان، قائل به عدم اشتراط چنین شرطی در مدّعی شده است؛ بنابراین مدّعی، حتّی در فرض عدم جزم نیز می‌تواند اقامۀ دعوا کند.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11194_3e89da6c8a58366a628e759276f59c9b.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 Jurisprudential Strategies in the Religious Education and Management of Youth راهبردهای فقهی در تربیت و مدیریت عبادی جوانان 147 166 11195 FA نجمه دستجردی گروه فقه و اصول، حوزه علمیه خواهران، یزد، ایران. زهرا دستجردی گروه فقه و اصول، جامعة الزهرا، قم، ایران. Journal Article 2025 05 10 The present article, titled "Jurisprudential Strategies in the Religious Education and Management of Youth," aims to provide an operational model based on religious texts for the spiritual guidance of the younger generation. The necessity of this research stems from two main challenges: on the one hand, the generational gap and the declining inclination of youth towards some traditional religious practices, and on the other hand, the need to address doubts and provide clear and appealing guidelines. In this regard, using a descriptive-analytical method and relying on authentic jurisprudential sources, the article deduces macro and micro strategies. The research findings indicate that dynamic jurisprudence, by offering strategies such as "prioritizing attraction over coercion," "explaining the philosophy and wisdom behind acts of worship," "implementing a gradual method in assigning religious duties," "utilizing the capacity of virtual space," and "practical role-modeling," can play a central role in the effective management of religious education. The article ultimately concludes that the application of these jurisprudential strategies will not only enhance the quantity and quality of religious practices among youth but will also lead to the formation of a genuine and stable religious identity in them. مقاله حاضر با عنوان «راهبردهای فقهی در تربیت و مدیریت عبادی جوانان» با هدف ارائه الگویی عملیاتی و مبتنی بر متون دینی برای هدایت عبادی نسل جوان تدوین شده است. ضرورت این پژوهش، ناشی از دو چالش اصلی است: از یکسو، شکاف نسلی و اقبال کم جوانان به برخی عبادات سنتی، و از سوی دیگر، نیاز به پاسخگویی به شبهات و ارائه دستورالعمل‌های شفاف و جذاب. در این راستا، مقاله با روشی توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع اصیل فقهی، به استنباط راهبردهای کلان و خرد می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقه پویا، با ارائه راهبردهایی همچون «تقدم جذب بر اجبار»، «تبیین فلسفه و حکمت عبادات»، «اجرای روش تدریج در تکالیف»، «استفاده از ظرفیت فضای مجازی» و «الگوسازی عملی»، می‌تواند نقش محوری در مدیریت اثربخش تربیت عبادی ایفا کند. این مقاله در نهایت نتیجه می‌گیرد که به کارگیری این راهبردهای فقهی، نه تنها موجب ارتقای کمی و کیفی عبادات در میان جوانان می‌شود، بلکه به شکل‌گیری هویت دینی اصیل و پایدار در ایشان منجر خواهد شد.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11195_891bc5a79a29232e2e07b4ff58714466.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 The Jurisprudential Theory of Image (Fiqh al-Taswir): A Re-reading of the Relation between Truth and Falsehood in the Representation of Reality and Truth in Documentary Cinema نظریه‌ی فقه تصویر؛ بازخوانی نسبت صدق و کذب در بازنمایی واقعیت و حقیقت در سینمای مستند 167 194 11196 FA بلال الفت کارشناسی ارشد تهیه کنندگی، دانشکده صدا و سیما، قم، ایران. Journal Article 2025 04 20 In the contemporary era, where the image is the dominant language of perception and public communication, documentary cinema stands as one of the most significant arenas for the representation of reality. However, a gap exists between "objective reality" and "spiritual truth," which manifests as an ethical and epistemological question in various documentary methods – from scene reconstruction and selective editing to visual allegory and dramatization. The central question of this research is: In the logic of Islamic jurisprudence (Fiqh), how is the boundary between truth and falsehood determined in visual representation, and can an image be truthful while being a reconstruction? Employing an analytical-inferential approach based on Quranic sources, narrations (Riwayat), and principles of jurisprudence (Usul al-Fiqh), this article attempts to present a theoretical framework for jurisprudential judgment regarding the truth and falsehood of images. Accordingly, five possible states between reality and truth in representation are identified and aligned with the Quranic meanings of truth (Sidq) and falsehood (Kadhib). Ultimately, the research findings indicate that, in Islamic logic, truth is an intention-oriented, meaning-based, and existential matter. From this perspective, the jurisprudence of image (Fiqh al-Taswir) pertains to the relationship between the intention, meaning, and effect of the image and divine truth, not merely its correspondence with objective reality. در روزگار کنونی که تصویر، زبان مسلطِ ادراک و ارتباط جمعی است، سینمای مستند یکی از مهم‌ترین عرصه‌های بازنمایی واقعیت به شمار می‌آید. با این حال، میان «واقعیت عینی» و «حقیقت معنوی» فاصله‌ای وجود دارد که در شیوه‌های مختلف مستندسازی ــ از بازسازی صحنه و تدوین گزینشی تا تمثیل تصویری و دراماتیزه‌سازی ــ به‌صورت پرسشی اخلاقی و معرفتی آشکار می‌شود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که در منطق فقه اسلامی، مرز صدق و کذب در بازنمایی تصویری چگونه تعیین می‌شود و آیا تصویر می‌تواند در عین بازسازی، صادق باشد؟ این مقاله با رویکرد تحلیلی ـ استنباطی و بر پایه‌ی منابع قرآنی، روایی و اصول فقه، کوشیده است چارچوبی نظری برای داوری فقهی در باب صدق و کذب تصویر ارائه دهد. بر این اساس، پنج وضعیت ممکن میان واقعیت و حقیقت در بازنمایی شناسایی با معانی قرآنی صدق و کذب تطبیق داده شده است. در نهایت، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در منطق اسلام، صدق امری نیت‌محور، معناگرا و وجودی است؛ و از این منظر، فقه تصویر ناظر به نسبت میان نیت، معنا و اثر تصویر با حقیقت الهی است، نه صرفاً مطابقت آن با واقعیت عینی.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11196_43d28169cba9fe922ba740c8cdf40484.pdf

جامعة المصطفی العالمیه ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی 5 8 2025 09 21 The Educational Approach of Jurisprudence in Deterring Ideological Deviation: From Clarifying Beliefs to Strengthening Insight رویکرد تربیتی فقه در بازدارندگی از انحراف فکری؛ از تبیین عقاید تا تقویت بصیرت 195 212 11218 FA محسن کاشانی گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران محی الدین حسینی گروه فقه و اصول، حوزه علمیه قم، قم، ایران. محمد دیانی گروه تبلیغ، مرکز تخصصی امام خامنه ای، قم، ایران. Journal Article 2025 06 05 The educational approach of Islamic jurisprudence in deterring the phenomenon of ideological deviation is a preventive and fundamental strategy, the ultimate goal of which is to immunize thoughts against doubts. Instead of focusing solely on coercive measures, this approach relies on "strengthening insight" and "clarifying beliefs" as its two main pillars. In the axis of clarifying beliefs, the duty of scholars and religious institutions is to present authentic Islamic teachings in a clear and rational manner, so that the truth of the religion becomes transparent to all, especially the younger generation. Alongside this, the axis of strengthening insight means cultivating analytical power, critical thinking, and the ability to distinguish truth from falsehood in individuals. This is achieved by encouraging the acquisition of knowledge, reflection on divine verses, and awareness of the deceptive methods of deviant currents. This educational strategy is linked to institutions such as the family, the mosque, and the educational system, and in the long term, vaccinates society against intellectual storms. This perspective demonstrates the depth of jurisprudence's insight in addressing the roots of deviation before it takes shape. رویکرد تربیتی فقه اسلامی در بازدارندگی از پدیده انحراف فکری، یک استراتژی پیشگیرانه و بنیادین است که هدف نهایی آن، ایمن سازی اندیشه‌ها در برابر شبهات است. این رویکرد، به جای تمرکز صِرف بر برخوردهای قهری، بر «تقویت بصیرت» و «تبیین عقاید» به عنوان دو رکن اصلی تکیه می‌زند. در محور تبیین عقاید، وظیفه علما و نهادهای دینی، ارائه آموزه‌های اصیل اسلامی با زبانی گویا و استدلالی است تا حقانیت دین برای همگان به‌ویژه نسل جوان شفاف شود. در کنار آن، محور تقویت بصیرت، به معنای پرورش قدرت تحلیل، تفکر نقاد و توانایی تشخیص حق از باطل در افراد است. این امر از طریق تشویق به کسب علم، تفکر در آیات الهی و آگاهی از شگردهای مغالطه‌آمیز جریان‌های انحرافی محقق می‌شود. این راهبرد تربیتی، با نهادهایی مانند خانواده، مسجد و نظام آموزشی پیوند می‌خورد و در بلندمدت، جامعه را در برابر طوفان‌های فکری واکسینه می‌کند. این نگاه، نشان‌دهنده عمق بینش فقه در پرداختن به ریشه‌های انحراف، قبل از شکل‌گیری آن است.

https://kfh.journals.miu.ac.ir/article_11218_57328c359118320d18b79540e28b2bd1.pdf