حفظ کرامت جوان در خانواده از منظر فقه تربیتی با تأکید بر آیه لاضرر و لاضرار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران

2 گروه فقه و اصول، دانشگاه مجازی المصطفی، جامعه المصطفی العالمیة، قم، ایران.

چکیده

کرامت انسانی به عنوان یک اصل بنیادین آفرینش، در سرشت انسان‌ها نهادینه شده و جوانان به عنوان برترین مصادیق این کرامت، شایسته تکریم و حفظ حرمت در محیط خانواده هستند. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه کرامت جوان در خانواده از منظر فقه تربیتی و با تأکید بر آیه شریفه «لاضرر و لاضرار» انجام شده است. در این مقاله، ابتدا مفهوم کرامت ذاتی و اکتسابی جوان از دیدگاه قرآن و فقه امامیه بررسی گردیده و سپس جایگاه قاعده لاضرر در فقه اسلامی و نقش آن در حفظ کرامت جوان تبیین می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که آیه لاضرر به عنوان یکی از مهم‌ترین قواعد فقهی، می‌تواند مبنای استواری برای منع هرگونه رفتار آسیب‌زا و تحقیرآمیز نسبت به جوانان در خانواده باشد. با الغای خصوصیت از مصادیق ضرر جسمانی و با استفاده از قیاس اولویت، مفهوم ضرر در این قاعده شامل ضررهای روحی، روانی، عاطفی و معنوی نیز می‌گردد. نتایج حاکی از آن است که رویکردهای سلبی مانند نهی از تحقیر، توهین و استهزاء و رویکردهای ایجابی مانند تأمین امنیت روانی، تغذیه سالم جسم و روح و احترام به عقیده و انتخاب جوان، از مصادیق حفظ کرامت وی بر اساس آیه لاضرر محسوب می‌شوند. این پژوهش که به شیوه تحلیلی-اسنادی انجام شده، نشان می‌دهد که اجرای صحیح قاعده لاضرر در خانواده، زمینه‌ساز شکوفایی استعدادهای جوان و صیانت از کرامت انسانی وی در برابر آسیب‌های فردی و اجتماعی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن‌منظور، م. ب. م. (۱۴۱۴ق). لسان العرب (چاپ سوم). دارالفکر.
اعرافی، ع. (1435ق). فقه تربیتی (ج. ابراهیمی، به‌کوشش) (چاپ اول). مؤسسه اشراق و عرفان.
اعرافی، ع. (1439 ق). دروس خارج فقه تربیت (م. ق. رجائی، به‌کوشش) (چاپ اول). مؤسسه اشراق و عرفان.
الهی خراسانی، ع. (1429ق). کاربرد قاعده لاضرر و لاضرار در بررسی فقهی ایدز. فصلنامه فقه، (72).
انصاری، م. (1431ق). شخصیت جوان از دیدگاه قرآن و عترت. انتشارات دانش‌پژوهان.
بجنوردی، س. م. ح. (۱۴۱۹ق). القواعد الفقهیه (چاپ اول). نشر الهادی.
برقعی، م. و راستی، ز. (1444ق). تبیین مفهومی «ضرر» و توسعه آن از منظر فقه تربیتی با محوریت «آیه مضاره». دوفصلنامه مطالعات فقه تربیتی، ۱۰(19).
تبریزی، ج. ب. ع. (۱۴۲۶ق). مرآة الکتاب - کتاب الخمس (چاپ اول). دارالصدیقه الشهیده.
جوادی آملی، ع. (1409ق). کرامت در قرآن. مرکز نشر فرهنگی رجاء.
حر عاملی، م. ب. ح. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة (چاپ اول). مؤسسه آل البیت (ع).
حسینی، ک. (1440ق). اصل کرامت و معروف در روابط خانوادگی از منظر فقه امامیه. پایگاه معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه خواهرانhttps://pooyesh.whc.ir/content//view/48508
خمینی، س. ر. (بی‌تا). تحریر الوسیلة (چاپ اول). مؤسسه مطبوعات دارالعلم.
خمینی، س. م. (۱۴۱۸ق). تحریرات فی الاصول (چاپ اول). مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
راغب اصفهانی، ح. ب. م. (۱۴۱۲ق). مفردات ألفاظ القرآن. دارالقلم.
راوندی، س. ب. ه. (۱۴۰۵ق). فقه القرآن (چاپ دوم). کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
سبحانی، ج. (۱۴۲۴ق). الحج فی ضوء الکتاب و السنة و المذاهب الفقهیه (چاپ اول). مؤسسه امام صادق (ع).
سبزواری، س. ع. (۱۴۱۳ق). مهذب الأحکام (چاپ چهارم). مؤسسه المنار.
صدر، س. م. ب. (۱۴۱۷ق). القواعد الفقهیه (چاپ پنجم). مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی.
صدر، س. م. ب. (۱۴۲۰ق). قاعدة لا ضرر و لا ضرار (چاپ اول). دارالصادقین للطباعة و النشر.
طباطبایی، م. ح. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ دوم). مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، ف. ب. ح. (1413ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (چاپ سوم). ناصرخسرو.
طوسی، م. ب. ح. (۱۳۸۷ق). التبیان فی تفسیر القرآن (چاپ اول). دار إحیاء التراث العربی.
فلسفی، م. ت. (بی‌تا). جوان از نظر عقل و احساسات. هیئت نشر معارف اسلامی.
مجلسی، م. ب. (۱۴۰۳ق). بحارالانوار. دار إحیاء التراث العربی.
مراغی، س. م. ع. (۱۴۱۷ق). العناوین (چاپ اول). دفتر انتشارات اسلامی.
مرعشی، ن. (1417ق). قاعده لاضرر. ماهنامه دادرسی، ۱(۴).
مظلوم، ع. و دیگران (1438ق). تبیین قاعده لاضرر و لاضرار در مباحث فقهی. ماهنامه پژوهش ملل، دوره۲(۲۳).
مکارم شیرازی، ن. (۱۴۱۱ق). القواعد الفقهیه (چاپ سوم). مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع).
نجفی، م. ح. (بی‌تا). جواهر الکلام (چاپ هفتم). دار إحیاء التراث العربی.