بررسی رفع اتهام خشونت نسبت به مسأله قصاص در فقه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه فقه و اصول، دانشکده فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران

چکیده

قصاص یکی از بنیادین‌ترین احکام کیفری در نظام فقه اسلامی است که هدف آن، برقراری عدالت و جلوگیری از تجاوز و هرج‌ومرج در جامعه می‌باشد. با این حال، با نگاهی سطحی و ظاهری  گاه به عنوان جلوه‌ای از خشونت یا نقض کرامت انسانی معرفی شده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی، به واکاوی اتهام خشونت علیه مبنای قصاص در فقه اسلامی می‌پردازد و تلاش می‌کند نسبت میان عدالت الهی و ملاحظات انسانی را تبیین نماید.
نتایج بررسی نشان می‌دهد که تلقی خشونت‌آمیز از قصاص ناشی از تفکیک‌ناپذیری دین از اخلاق و عدالت در تلقی غربی از مجازات است، در حالی که در فقه اسلامی، قصاص با روح رحمت و امکان عفو و دیه همراه است و جنبه بازدارنده و تربیتی دارد. در پایان مقاله، پیشنهاد می‌شود بازخوانی مفهومی از قصاص بر پایه فهم انسانی از عدالت و توسعه فرهنگ عفو، می‌تواند راهی برای همگرایی میان آموزه‌های فقهی و دغدغه‌های حقوق بشری باشد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن ابی‌الحدید (۱۴۰۴ق).  شرح نهج البلاغه. مکتبه آیت‌الله مرعشی نجفی.
ابن‌منظور، م. بن م. (۱۴۱۴ق) . لسان العرب (چاپ سوم). دارالفکر.
اصغری، ش. و. (بیتا). مجازات اسلامی و کرامت انسانی. فصلنامه علوم اسلامی، شماره ۵.
خمینی، ر. (۱۴۱۹ق). صحیفه نور (چاپ اول). مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
باقی، ع. ا. (۱۳۷۸). اعدام و قصاص. نشریه نشاط.
جوادی آملی، ع. (1430). تفسیر تسنیم. اسراء.
خسروشاهی، ق. ا. (1421). فلسفه قصاص از دیدگاه اسلام. بوستان کتاب.
دیوان حافظ (۱۴۰۹ق) (چاپ یازدهم). انتشارات گنجینه.
شحرور، م. (2006 م). الکتاب والقرآن قراءة معاصره (چاپ پنجم).
صانعی، پ. (1423). حقوق جزای عمومی. انتشارات طرح نو.
طباطبایی، م. ح. (۱۴۳۲ق). المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ دوم). مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
علاء اللائی (۲۰۰۳ م). مجله الزمان، شماره ۱۴۰۵.
فراهیدی، خ. ب. ا. (بیتا). کتاب العین (چاپ دوم). مؤسسه دارالهجره.
محسنی، م.  (۱۴۴۳ق).  کلیات حقوق جزا. انتشارات گنج دانش.
مطهری، م. (۱۴۱۸ق).  تعلیم و تربیت در اسلام. انتشارات صدرا.
مکارم شیرازی، ن.  (۱۴۱۵ق). تفسیر نمونه. دارالکتب الاسلامیه.
منتظری نجف‌آبادی، ح. ع. (۱۴۲۹ق).  مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر (چاپ اول). ارغوان دانش.
نجفی، م. ح. (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام (۴۳ جلد). دار إحیاء التراث العربی.