دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران
چکیده
حقیقت شرعیه، اصطلاحی در اصول فقه، به معنای واژه وضع (حقیقت) شده در زمان پیامبر اسلامصلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای معنایی شرعی است. در شرع اسلام همانند دیگر شرایع، برای انتقال پیامها و مفاهیم به مخاطبان، از واژه‌های متداول میان مردم استفاده شده و اغلبِ معناهایی که از این واژه‌ها اراده شده، میان مردم رایج بوده است؛ ولی برخی از این معانیِ مراد، برای مردم، بی‌سابقه و جدید بوده است. از جمله، واژه «توضأ» است که در لغت عرب به‌معنای «شستن دست» میباشد، ولی در نصوص دینی (قرآن و احادیث)، و حتی پس از اسلام در سایر متون، مثل اشعار و اقوال عربی، بیشتر به معنای «وضو» برای اعمال عبادی آمده است. به‌مانند روایتی از رسول اکرمصلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمودهاند: «مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکْثُرَ خَیْرُ بَیْتِهِ فَلْیَتَوَضَّأْ عِنْدَ حُضُورِ طَعَامِهِ، وَ مَنْ تَوَضَّأَ قَبْلَ اَلطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ عَاشَ فِی سَعَه مِنْ رِزْقِهِ، وَ عُوفِیَ مِنَ اَلْبَلاَءِ فِی جَسَدِهِ». با توجه به این اختلاف معنا، ترجمههای متفاوتی از این روایت به چشم میخورد؛ زیرا بعضی کلمه «فَلْیَتَوَضَّأْ» را در روایت مذکور به معنای «باید وضو بگیرد» و برخی به معنای «باید دستش را بشوید» ترجمه کردهاند. در این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از اسناد کتابخانهای به بررسی این اختلاف در ترجمه که ناشی از اختلاف در بحث اصولی حقیقت شرعیه و متشرعیه است پرداخته شد و مشخص گردید که از دیدگاه فقهاء و اصولیون، ترجمه صحیح «توضأ» همان شستن دست است نه وضو؛ و اینکه در این روایت از آن به وضو ترجمه شده ناشی از عدم فحص و جستجوی کامل از قرائن موجود در روایات میباشد.
)