مسئولیت عدالت مرد در چند همسری، با تکیه بر فقه مذاهب پنجگانه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

فرهنگ چندهمسری که در بسیاری از جوامع مختلف بشری ریشه‏‌اى کهن داشته و عملا هنوز رواج دارد، مورد تحریم اسلام قرار نگرفت؛ پس اسلام نه آن را اختراع کرده و نه آن را نسخ کرده، بلکه برای حلّ مشکلات یتیمان و بیوه­زنان پس از کشته شدن مردان­شان در جنگ­ها، وجود مصالح عقلایی و پیشگیری از آسیب­های احتمالی آن در اجتماع، با شرایط سنگینى مثل؛ محدودیت در تعداد حداکثر چهار همسر و حصول اطمینان از توانائی برقراری عدالت مادی میان همسران، امکان ادارة زندگی در شان زن، اصلاح و تعدیل و امضاء کرد و بدون تحقّق آن شرایط، چندهمسری را غیرمجاز اعلام نمود. تا این کار سبب تجاوز به حقوق زنان و اسباب هوسرانى مردان نگردد. بسیارى از فقهاء مسلمان، عدالت را فراتر از رعایت مساوات در مسائل زناشویی و هم‌‌خوابی شب‏ها میان همسران، بلکه به معنای میانه‏روى، رعایت همه حقوق فقهی و اخلاقی همسران مانند توانمندی در تأمین نفقه‌ی هر یک از ایشان در حدّ شأن آن­ها و رفتار نیکو و گشاده‌‌رویی به همه همسران بدون فرق گذاشتن بین آن­ها و پرهیز از افراط و تفریط در آن تفسیر کرده‏اند. چندهمسرى نظام‌یافته و محدود اسلامى، عملاً تک همسری را حفظ نموده است، در حالی که تک­همسرى ادعایی جوامع غیرمسلمان، عملا به چندهمسری لجام­گسیخته و مسئولیت گریزانه­ا­ى تبدیل شده است که منجر به افزایش طلاق­های مکرر و فرزندان بی­پدر و مفاسد دیگر گردیده است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم
  2. ابن ادریس حلّی، محمد (1410). کتاب السرائر، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
  3. ابن عربی، محمد بن عبدالله (بی‌تا). احکام القرآن، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالفکر.
  4. ابن قدامه، عبدالله (بی‌تا). المغنی، بیروت: دارلکتب العربی.
  5. ابن‌منظور، جمال‌‌الدین محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان العرب، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  6. احمدی، سید جواد (1392). اصطلاح شناسی «عدالت» و پیوند آن با مفاهیم همسو در آموزه های نهج البلاغه، معرفت اخلاقی سال چهارم بهار و تابستان، شماره پیاپی 13.
  7. اسعدی، سید حسن (1387). خانواده و حقوق آن، مشهد: به نشر.
  8. امام خمینی، سید روح الله (1390ق). تحریر الوسیله، نجف، دارالکتب العلمیه.
  9. بداغی، فاطمه (1387) ازدواج مجدد در کشورهای اسلامی: مطالعات راهبردی زنان، شماره 40.
  10. بیهقی، احمد بن حسین (1376). السنن الکبری، بیروت: دارالفکر.
  11. حرّعاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۳ق). وسائل الشیعة، تحقیق: ربانی شیرازی، بیروت:‌دار احیاء التراث العربی.
  12. حلی، حسن بن یوسف (۱۳۸۸ق). تذکرة الفقهاء،‌ چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت.
  13. حلّی، حسن بن یوسف (۱۴۱۹ق). قواعد الاحکام، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  14. خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۰۴ق). مبانی العروة الوثقی (کتاب النکاح)، النجف الاشرف: مدرسه دارالعلم.
  15. رشیدرضا، محمد (بی تا). تفسیر القرآن الکریم الشهیر بالمنار؛ چ سوم، بیروت: دارالفکر.
  16. زحیلی، وهبه و مصطفی البغا و حنان لحام (2000م). تعدد الزوجات فی الاسلام، تحقیق: محمد الجش، دمشق: دارالحافظ.
  17. زحیلی، وهبه، الفقه الاسلامی و ادلته (۱۴۱۸ق). دمشق: دارالفکر.
  18. صدر، سید محمد (1420ق). ماوراء الفقه،‌ تحقیق و تصحیح جعفر هادی دجیلی، چاپ اول. بیروت،‌ دارالاضواء.
  19. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم (۱۴۲۸ق). العروة الوثقی مع التعلیقات، چاپ اول، قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب(ع).
  20. طباطبایی، سید محمد حسین (۱۳۹۳ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: نشر اسلامی.
  21. طوسی، محمد بن حسن (۱۳۶۵). تهذیب الاحکام، تحقیق: سیدحسن موسوی خرسان، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
  22. طوسی، محمد بن حسن (1387ق) المبسوط فی فقه الامامیّة، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
  23. عبدالفتاح، عبدالمصنف محمود (1408ق). «تعدد الزوجات فی الاسلام»، مجله الاسلام، ش۴.
  24. عبدالحمیدمحمد، محمود، (1411ق/1990م). حقوق المرأة بین الاسلام والدیانات الاخری، قاهره: مدبولی.
  25. عبدی‌پور، ابراهیم (1388). «تعدد زوجات»، فقه و حقوق، سال پنجم، شماره ۲۰، بهار.
  26. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1425ق). کنز العرفان فی فقه القرآن، چاپ اول، قم: انتشارات مرتضوی.
  27. فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، چاپ سوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  28. فراهیدی، خلیل بن احمد (1425ق). العین، تحقیق: مهدی مخزومی، چ2، قم: اسوه.
  29. فرحات، کرم حلمی (۱۴۲۲ق). تعددالزوجات فی الادیان، قاهره: دارالآفاق العربیه.
  30. کرکی، علی بن حسین (۱۴۱۱ق). جامع المقاصد، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
  31. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، چاپ چهارم، تهران:‌ دار الکتب الاسلامیه.
  32. لحام، شاکر (۱۴۲۲ق). تعدد الزوجات، دمشق: دارالتوفیق.
  33. مصطفوى، حسن (1402). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  34. مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار شهید مطهری، تهران: صدرا.
  35. مفید، محمد بن محمد (1410ق). المقنعه، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  36. مفید، محمد بن محمد (1413ق). المقنعه، ، چاپ اول، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
  37. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (۱۳۷۴). تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  38. منتسکیو، روح القوانین (1349). مترجم: علی اکبر مهتدی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
  39. مهریزی،‌ مهدی (1382).‌ تعدد زوجات، دانشنامه جهان اسلام، ج۷، چاپ اول، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
  40. نجفی، محمدحسن (۱۳۶۷). جواهر الکلام، تحقیق: قوچانی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  41. ویل دورانت، ویلیام جیمز (1365). تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.