امکان سنجی تمسک به قاعده «لاضرر» در اثبات ضمان خلق پول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

خلق پول یکی از پدیده‌های جدید در نظام‌های اقتصادی امروز است که آثار و تبعاتی از جمله تورم و کاهش ارزش دارایی‌های پولی افراد جامعه را به دنبال دارد. با توجه به اینکه این کاهش ارزش نوعی نقصان و ضرر به شمار می آید -فارغ از حکم تکلیفی آن،- لزوم جبران این کاهش و ضرر از جمله مسایلی است که لازم است از دیدگاه فقهی مورد بررسی قرار گیرد؛ چرا که با توجه به صدق ضرر در نقص مالیت و شمول قاعده «لاضرر» این پرسش مطرح می‌گردد که آیا می‌توان بر اساس این قاعده ضمان را ثابت نمود؟ در نوشته حاضر با روش توصیفی-تحلیلی با بررسی موردی مسئله خلق پول و تطبیق «لاضرر» با مطالعات کتابخانه‌ای، شش چالش اساسی که برای تمسک به لاضرر وجود دارد بررسی گردید و با توجه به مضمون قاعده لاضرر به نظر می‌رسد مهمترین چالش در تمسک به قاعده این است که با وجود جعل حرمت تکلیفی «ایجاد نقص در مالیت» و وجوب تکلیفی «جبران ارزش کاهش یافته»، از نظر عرفی صدق نمی‌کند که شارع مقدس با عدم جعل ضمان موقفی اتخاذ کرده که موجب تحقق ضرر در خارج شده است. از این رو  نمی‌توان ضمان را به عنوان حکم وضعی از این قاعده استفاده نمود.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم

    • آذرنیوار، محمد، ملک پور، نیما، 1399، یک ساتوشی، تهران، راه پرداخت.
    • ابن بابویه، محمد بن علی، 1413، من لایحضره الفقیه، ج3، چ2، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علیمه قم.
    • اکبری محمود و همکاران، مقاله ابعاد اقتصادی فقهی پدیده خلق پول از منظر بانکداری اسلامی، پژوهش نامه میان رشته ای فقهی، 8 (16)، 135-164.
    • انصاری، مرتضی، 1428، فرائد الاُصول، چ9، قم، مجمع الفکر الاسلامی.
    • مجتهد، احمد، حسن زاده، علی، 1390، پول، یانکداری ونهادهای مالی، چ3، تهران، جنگل، پژوهشکده پولی و بانکی.
    • جمعی از نویسندگان، 1400، فقه عقود مستحدثه، ج1، چ 1، قم، موسسه انتشارات حوزه‌های علمیه تقریرات درس استاد شوپایی، جمعی از نویسندگان،
    • جوهری، اسماعیل بن حماد، بی تا، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، چ1، بیروت، درالعلم للملائین.
    • الحر العاملی، محمد بن الحسن، 1409، وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة‌، چ1، قم، مؤسسة آل البیت.
    • خمینی، سیدروح الله، 1421 ق، کتاب البیع، ج2، چ1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‌. 2: 392.
    • خمینی، سیدروح الله، 1423، تهذیب الاصول، چ1، تهران مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره.
    • خویی، سید ابوالقاسم، 1422، محاضرات فی أصول الفقه، الخویی، چ1، قم، موسسة إحیاء آثار السید الخوئی.
    • زمخشری،محمود، 1386 ، مقدمة الادب، چ1، تهران، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
    • سبحانی حسن، درودیان حسین ، 1395، ارزیابی توجیه‌پذیری خلق پول به وسیله سیستم بانکی در نظام بانکداری اسلامی، فصنامه علمی پزوهشی اقتصاد اسلامی، 16(64) 31-54.
    • شهیدی، محمد تقی، وطن پرست مهدی، 1400، فقه پول استاد شهیدی، چ1، قم، مؤسسه انتشارات حوزه‌های علمیه، ج1 : 102
    • شیخ الشریعه اصفهانی، فتح الله، 1410، قاعدة لاضرر، چ1، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علیمه قم.
    • صاحب بن عباد، اسماعیل، بی تا، المحیط فی اللغه، ج8، چ1، بیروت، عالم الکتب. 8: 27
    • صدر، سید محمد باقر، الهاشمی الشّاهرودی، السید محمود، 1417، بحوث فی علم الأصول، الهاشمی الشّاهرودی، چ1، قم، مؤسّسة دائرة معارف الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب أهل البیت.
    • طباطبایی، محمدحسین، بی تا، بدایة الحکمه، قم، موسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • طوسی، محمد بن الحسن، 1373، رجال الطوسی، چ3، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علیمه قم.
    • طوسی، محمد بن الحسن، بی تا، الفهرست (للشیخ الطوسی)، چ1، نجف اشرف، المکتبة الرضویة.
    • طوسی، محمد بن الحسن، 1407، تهذیب الأحکام، چ4، تهران، دار الکتب الإسلامیة‌.
    • عربی، سیدهادی، علوی، سیداسحاق، 1392، کلیات علم اقتصاد، چ1، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • فیومی، احمد بن محمد، بی تا، المصباح المنیر، چ2، قم، مؤسسه دارالهجرة.
    • کلینی، محمد بن یعقوب، 1407، الکافی، ج5، چ4، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    • لجنه الفقه المعاصر، 1401، الشخص الاعتباری، چ1، قم، دفتر فقه معاصر حوزه‌های علمیه.
    • محقق حلی، جعفر بن حسن، 1408 ق، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج2، چ2، قم، مسسه اسماعیلیان.
    • محقق داماد، محمد، 1382، المحاضرات (مباحث اصول الفقه) چ1، اصفهان، مبارک.
    • نجاشی، احمد بن علی، 1365، رجال النجاشی، چ6، قم دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علیمه قم