دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران
چکیده
مطالعه فاجعه هولناک جنگ نابرابرعاشورا؛ نشانگر نقشآفرینی گروههای مرجع، مخصوصا اثرگذاری فقها در تقویت حاکمان مسلماننمای اموی میباشد. مطالعه تطبیقی بازتاب قیام امام حسین در آثار فقهای مسلمان؛ امکان تعامل مطلوب بین مذاهب اسلامی را فراهم میآورد و به توسعه فقه عمومی اسلامی می‌انجامد. واکاوی منابع با رویکرد توصیفی-تحلیلی نشان میدهد؛ برخلاف نگاه مثبت فقهای شیعه در حجیت قیام امام حسین، فقهای اهل سنت از لحاظ تایید یا تخطئه نسبت به این قیام در یک طیف قرار نمیگیرند و اغلب آنان برغم همه احترام به امام حسین و نقد یزید، به جهت اعتماد بر تصویرسازی متاثر از روایات دروغین، نداشتن استقلالرای، مصلحت اندیشی در ضرورت حفظ وضع موجود، ضرورتهای سیاسی در پیشبرد امورحاکمیتی؛ در پوشش حمایت از دین، فتوا به ممنوعیت اعتراض و خروج بر حاکم صادر کردهاند، غلبه چنین تفکری، صرف نظر از منع پویایی فقه اسلامی در باب سیاست و جامعه، سبب خودکم‌بینی، تقلید‌‌گرایی، نفوذ، وابستگی، ناامنی و بلکه عقب ماندگی تمدن اسلامی در برابر تغییرات اجتماعی گردیده است. کاربست صحیح حماسه حسینی با تأکید بر بعد فقهی آن، می‌تواند زمینهساز بازگشت امت اسلامی به فقه و بسترساز بیداری اسلامی گردد و عرصه را بر حاکمان خودکامه تنگ نماید تا در تشکیل تمدن نوین اسلامی تسریع گردد.
ابن اثیر، ابوالحسن على بن محمد (1385ق). الکامل فى التاریخ، بیروت: دارصادر، ج 4، ص 17.
ابن اعثم کوفی، احمد (1411ق). الفتوح، تحقیق، شیری، علی، ج 4، ص 340، بیروت: دار الاضواء.
ابن اعثم، محمد بن علی، الفتوح (1411ق). به کوشش علی شیری، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۱۱ق.ج 5، ص 24.
ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1406ق). محقق: سالم، محمد رشاد، ریاض : جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة.
ابن حجر مکّی، أحمد بن محمد (1417ق). الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة، المحقق: عبد الرحمن بن عبد الله الترکی - کامل محمد الخراط، بیروت: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى.
ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد (1375). مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادى، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله بن (1421ق). الاستذکار، تحقیق: سالم محمد عطا، محمد علی معوض، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة: الأولى.
آصفی، محمدمهدی (1390). قیام علیه حاکمان جور، انواع، راهکارها و ضوابط شرعى، فقه و علوم وابسته، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دفتر تبلیغات اسلام حوزه علمیه، شماره 69.
آصفی، محمدمهدی (1426ق). ولایه الامر ولایة الأمر، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة.
پیشوایی، مهدی (1397). درسهایی از مکتب اسلام، شماره 689
الحسینی، السید میر عبد الفتاح (1417ق). العناوین الفقهیة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین، چاپ: دوم،
دروزه، محمد عزه (1381ق). تاریخ الجنس العربی فی مختلف الأطوار و الأدوار و الأقطار، بیروت: المکتبة العصریة.
سیدمرتضی علم الهدی، علی بن حسین (۱۳۸۰). تنزیه الانبیاء، تهران: چاپ فاطمه قاضی شعار.
سیوطی، جلال الدین (1411 ق). تاریخ الخلفا، قم: منشورات الشریف الرضى، چاپ اول.
شهید اول، محمد بن مکى (1400ق). القواعد و الفوائد، محقق/ مصحح: سید عبد الهادى حکیم، قم: کتابفروشى مفید، چاپ: اول.
شیخ انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین انصاری (1411ق). مکاسب محرمه، قم: دارالحکمه.
صحیفه امام، مجموعه آثار امام خمینی (1379). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
طباطبائی، سید على بن محمد على بن ابى المعالى طباطبایى حائرى ( 1418). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدّلائل، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
طبرسی، فضل بن حسن (1415ق). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (1412ق). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة، محقق/ مصحح: بخش فقه در جامعه پژوهش هاى اسلامى.
قنبری، بخش‌علی (1379). فلسفه عاشورا از دیدگاه اندیشمندان مسلمان، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی
محقق کرکی، شیخ نور‌الدین على بن حسین (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ: دوم
مرتضوی، سید ضیاء (1382). بازتاب عاشورا در فقه سیاسى شیعه، مجله حکومت اسلامی، شماره 27.
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، قم: موسسه دایره المعارف فقه اسلامی
)