دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران
چکیده
از جمله مباحثی که با صبغۀ مباحث عقلی، در دوره های اخیر مورد توجه اصولیان قرار گرفته، مسئلۀ امکان شرط متأخر است. مرحوم شیخ انصاری به عنوان چهره‌ای مؤثر و مطرح در دورۀ اخیر علم اصول، یکی از مدعیان اصلی امتناع شرط متأخر می‌باشد. وی با نگاهی عقل محور، شرایط و مقدمات حکم را نظیر شرایط و مقدمات عقلی دانسته و به دنبال آن آثار و احکام آن را هم مترتب می‌نماید؛ از این رو با توجه به امتناع تأثیر شرط متأخر در امور تکوینی، قائل به امتناع آن در امور شرعی نیز شده است. با پذیرش امتناع شرط متأخر و توجه به مواردی در شریعت که ظهور در تأثیر شیء متأخر در متقدم دارد؛ وی ناگزیر به ارائۀ تحلیلی سازوار در این باره شده است. در مجموع می‌توان دو تحلیل را به ایشان نسبت داد: یکی ارجاع شرط متأخر به اشتراط امر انتزاعی مقارن است و دیگری پذیرش تقارن شرط و مشروط در وجود دهری می‌باشد.
این پژوهش بر اساس روش توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای تدوین گردیده و برگرفته از رساله سطح سه نگارنده با موضوع شرط متأخر از دیدگاه شیخ انصاری، میرزای نایینی و شهید صدر می‌باشد.
)