کارکرد قدرت سیاسی مطلوب در حوزه عمومی از منظر فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

کارکرد قدرت در حوزه عمومی، با دو رویکرد برون دینی و درون دینی قابل تبیین و بررسی است. از منظر نخست در چارچوب فلسفه سیاسی و در قالب غایات دولت و تامین سعادت همگانی و از نگاه دوم در چارچوب فقه و اسلوب اجتهادی پیگیری می­شود. فقه اسلامی به اعتبار رسالت و مسئولیتی که در قبال فرد و اجتماع و حوزه خصوصی و عمومی دارد ضمن ضروری دانستن وجود نهاد قدرت در عرصه اجتماع، بر آن است که ساختار قدرت جدای از تکالیف عام و کلی همچون انتظام اجتماعی، حفظ مرزها، صیانت از محیط زیست و.. برخی وظایف خاص و ثانوی دارد که ناشی از اسلامیت و به اقتضای اسلامی بودن شهروندان است که در صورت نادیده گرفتن آن­ها، صبغه اسلامی خود را از دست داده و در واقع این نوع دوم از تکالیف، فصل ممیز «قدرت مطلوب» از غیر آن است. با عنایت به این­که از مشخصه­های بارز فقه سیاسی معاصر، پی­جویی و رهگیری مفاهیم در میراث فقهی و تقریر و ارزیابی مجدد آنها بر حسب مقتضیات است مقاله حاضر کارکرد قدرت سیاسی مطلوب در حوزه عمومی را با ارجاع به فقه و بهره گرفتن از انظار فقهاء اسلامی و با تمرکز بر سه عنوان ضرورت قدرت، ماهیت قدرت و خاستگاه قدرت بررسی نموده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
نهج البلاغه
ابن تیمیه (1963)، السیاسه الشرعیه فی اصلاح الراعی و الرعیه، بیروت، دار الافاق الجدیده.
ابن حزم اندلسی، ابومحمد علی‌ بن ‌احمد بن‌ سعید (1424)، المحلی، ج10، تحقیق احمد محمد شاکر، بیروت، دار الفکر.
ابن خلدون، عبد الرحمان بن محمد، (1408) دیوان المبتدأ والخبر فی تاریخ العرب والبربر ومن عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر، بیروت، دار الفکر.
ابن عربی، تفسیر (1422)، بیروت، دار الکتب العلمیة.
ابن منظور،  محمد بن مکرم بن على، (1414)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
اردبیلى، احمد بن محمد (بی­تا) زبدة البیان فی أحکام القرآن، تهران، المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة.
استیون، لوکس (1370)، قدرت فر انسانی یا شر شیطانی، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
امام خمینی، سید روح الله (1421)، کتاب البیع، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره.
امام خمینی، سید روح الله (1409)، ولایت فقیه، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره.
ایجی، میر سید شریف(بی­تا)، شرح مواقف، بی­جا، عالم الکتب.
ایزدهی، سید سجاد (1387)، نظارت بر قدرت در فقه سیاسی شیعه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
آشوری، داریوش (1389)، دانشنامه سیاسی، تهران، مروارید.
آصفی، محمد مهدی (1393)، فی رحاب القران، قم، موسسه بوستان.
باقلانی، باقلانی، ابی­بکر محمد بن الطیب(1407)، التمهید، لبنان، موسسه الکتب الثقافیه.
بخشایش اردستانی، احمد (1398)، اصول علم سیاست، آوای نور.
برتراند، راسل (1361)، قدرت، ترجمه نجف دریابندری، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
بروجردى، آقا حسین طباطبایى (1416)، البدر الزاهر فی صلاة الجمعة و المسافر ، قم، دفتر آیة الله.
بشیریه، حسین (1380)، آموزش دانش سیاسی، تهران، نگاه معاصر.
بلقزیز، عبد الاله (2002)؛ الدوله فی الفکر الاسلامی المعاصر، بیروت، مرکز دراسات الوحده العربیه.
بیکی، مهدی (1388)، قدرت نرم، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
پور احمدی، حسین (1389)، قدرت نرم و سیاست خارجی جمهوری اسلامی، قم، بوستان کتاب.
تفتازانى،‏سعد الدین(1409)، نشرح المقاصد، افست قم، الشریف الرضی‏.
جزیرى، عبد الرحمن (1419)، غروى، سید محمد - یاسر مازح، الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت علیهم السلام، بیروت، دار الثقلین.
جوینی، عبد الملک(1979)، غیاث الامم فی التیاث الظلم، اسکندریه، دار الدعوه.
حلبی، ابو الصلاح (1403)، الکافی فی الفقه، اصفهان، مکتبة الإمام أمیر المؤمنین علیه السلام.
حلی، حسن بن یوسف (1414)، قمریال موسسه آل البیت علیهم السلام.
خندان، سید علی اصغر (1388)، امیری طیبی، مسلم، وظایف اصلی دولت دینی در عرصه فرهنگ، مجله معرفت سیاسی، پاییز و زمستان 1388، شماره 2، ( از ‎صفحه 37 تا 68 )
ربانی گلپایگانی (1380)، علی، دین و دولت، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندئیشه اسلامی.
السدلان، صالح بن غانم(1417)، وجوب تطبیق الشریعة الإسلامیة فی کل عصر، ریاض، دار بلنسیه للنشر و التوزیع. والحکومة الإِسلامیة ضرورة من أجل إقامة الشریعة الإِسلامیة.
سمیر عالیه،(1412)، علم القانون و الفقه الاسلامی، بیروت، الموسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.
السنهوری، عبد الرزاق احمد(1393)  فقه حکومت اسلامی و تحول آن، ترجمه صباح زنگنه، تهران،  نشر نی.
شارپ، جین (1389)، قدرت نرم و عدم خشونت، ترجمه سید رضا مرزانی، تهران، دانشگاه امام صادق علیه السلام.
الشافعی الصغیر(1413)، نهایة المحتاج إلى شرح المنهاج، بیروت، دار احیاء النراث العربی، 1413، ص409.
صدر الدین شیرازی، محمد (1363)، مفاتیح الغیب، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‌.
طباطبایی، سید محمد حسین (1417)، المیزان، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
طریحی، فخر الدین (بی­تا) مجمع البحرین، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
عبد العزیز عزت الخیاط(1999)، النظام السیاسی فی الاسلام، قاهره، دار السلام.
العروسى الحویزى، عبد على بن جمعة (1415)، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان.
علم الهدی، علی بن الحسین(1386) رسائل سید مرتضی، مکتبه الشریف المرضی العامه.
عمید زنجانی، عباسعلی (1377)، فقه سیاسی، تهران، انتشارات امیر کبیر.
العواء، محمد سلیم (1410)، فی النظام السیاسی للدوله الاسلامیه، قاهره، دارالشروق.
عیاشی، محمد بن مسعود (1380ه)، تفسیر العیاشى، تهران، المطبعه العلمیه.
فخر رازی، محمد بن عمر(1420) مفاتیح الغیب، بیروت، احیاء التراث العربی.
قاضی زاده، کاظم (1384)، سیاست و حکومت در قرآن، قم، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی.
قرشی، سید علی اکبر (1354)، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
قرشی، محمد بن محمد بن احمد معروف به ابن اخوه(1937)، معالم القربه فی احکام الحسبه، دار الفنون.
قمّى، سید تقى طباطبایى (1426)، مبانی منهاج الصالحین، قم، منشورات قلم الشرق.
کاظمی، علی اصغر (1369)، نقش قدرت در جامعه و روابط بین الملل، تهران، قومس.
الماوردی، علی بن محمد(1406)، الاحکام السلطانیه و الولایات الدینیه، قاهره، مکتب الاعلام الاسلامی.
محمد بن إسماعیل الکحلانی الصنعانی (1379)، سبل السلام، تعلیق : الشیخ محمد عبد العزیز الخولی، مصر، شرکة مکتبة ومطبعة مصطفى البابی الحلبی وأولاده بمصر .
محمد، مبارک(1401)، نظام الاسلام الحکم و الدوله، بیروت، دارالفکر.
مرندی، محمد رضا (1376)، مبانی مشروعیت نظام سیاسی در اسلام، تهران، موسسه انتشاراتی عطاء.
مصباح یزدی، محمد تقی (1379)، حقوق و سیاست در قرآن، قم، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره).
مصباح یزدی، محمد تقی (1379)، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، قم، انتشارات موسسه امام خمینی(ره).
منتظری نجف‌آبادى، حسین على (1409)، مترجم: صلواتى، محمود و شکورى، ابو الفضل،، مبانى فقهى حکومت اسلامى، قم، مؤسسه کیهان.
منتظری، حسین علی (1409)، دراسات فی الولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه، قم، المرکز العالمی للدراسه الاسلامیه.
موسوی خلخالی، سید محمد مهدی (1383)، قم، مجمع الفکر الاسلامی.
نبوی، عباس (1379) فلسفه قدرت، تهران، سمت.
وکیلی، شروین (1389)، نظریه قدرت، تهران، شور آفرین.
هاشم یحیی الملاح (2002)، حکومه الرسول: دراسه تاریخیه-دستوریه مقارنه، عراق، مطبع المجمع العلمی.