پژوهشی در عدالت معاوضی در حقوق افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

بی­عدالتی قراردادی، یکی از چالش­های حقوق قرارداد مدرن بر محوریت اصالت فرد است. تکثر تعهدات ناعادلانه در قالب قراردادهای به ظاهر قانونی که تحت حمایت اصل آزادی قراردادی، آرمان عالی عدالت را به چالش می­کشید، اندیشمندان حقوق را بر آن داشت تا با تعدیل ظریف اصل آزادی قراردادی و هماهنگ­سازی آن با معیارهای عدالت، توازنی بین این اصل و آرمان غایی عدالت ایجاد نمایند. انعکاس این تلاش، در نظام­های مختلف حقوقی و قوانین کشورهای مختلف، متناسب با ظرفیت و درک ضرورت، قابل مشاهده است. عدالت معاوضی عدالتی است که در نتیجه آن میزان دقیق حقوق هر شخص معین می­گردد روشن است که قبول این نظریه به نوعی صیانت از حقوق طرفین عقد است که امروزه در میان حقوقدانان مورد توجه قرار گرفته است. نظریه عدالت معاوضی از دیدگاه کاربردی تر به معنای ضرورت موازنه ی حقوق طرفین در عقد معاوضی است که مبنای آن قاعده لاضرر می باشد از مصادیق قانونی این نظریه می توان به حق حبس، خیار غبن و خیار عیب و تلف مبیع قبل از قبض اشاره نمود معیار این نظریه در حقوق افغانستان ترکیبی از معیار عینی و شخصی است و قانونگذار در مواردی به احیای عدالت معاوضی از طریق ارش و حق حبس پرداخته اما در برخی دیگر از موارد اشاره به انفساخ و حق حبس می نماید. 

کلیدواژه‌ها


ابن قدامه، المغنی علی مختصر الخرقی، بیروت، المکتب الاسلامیه 1988م، ج 10.
ابن نجیم زین الدین، البحر الرائق فی شرح کنز الدقائق، بیروت، دارالکتب العلمیه 1983م
اشمیتوف کلایو ام، حقوق تجارت بین الملل، ترجمه ی بهروز  اخلاقی، فرهاد امام، سید محمد اسبق نمینی، محمد باقری، تهران، سمت  1378ش، ج1.
امامی حسن، حقوق مدنی، تهران، کتابفروشی اسلامیه 1363ش، ج1.
انصاری شیخ مرتضی، المکاسب، قم، منشورات دارالذخائر 1411ق، ج 3.
جعفری لنگرودی محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش 1376 ش.
جعفری لنگرودی محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، سال.1376
راعی، مسعود و مولاییان، محمد، رویکرد فقه امامیه به عدالت معاوضی و تأثیر آن بر عقود الحاقی، سال یازدهم، شماره 40،  سال 1393.
ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ترجمه­ی حمیدرضا شیخی، قم، دارالحدیث 1384ش.
زنجانی، عمیدو احمد­زاده، ابوالفضل، بررسی کلیات احکام خیارات، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 1، سال 1390ش.
ژوبل محمد عثمان، دوره حقوق وجایب، کابل، انتشارات  سعید جوزای 1391.
شیروی، عبدالحسین (1396)، حقوق قراردادها، انعقاد، آثار و انحلال، تهران: چاپ سمت.
علیزائی، غلام شاه،  بررسی تطبیقی عقد بیع و معاوضه در قوانین مدنی ایران و افغانستان و فقه اسلامی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد، سال 1386.
قانون اساسی افغانستان، کابل: جریده رسمی، وزارت عدلیه،  شماره 818، مصوب 1383.
قانون مدنی ایران جمهوری افغانستان، کابل: جریده رسمی، وزارت عدلیه، مصوب 1391.
قانون مدنی ایران جمهوری ایران، مصوب ۱۳۸۶.
قنواتی، جلیل، اصل آزادی قراردادی: قراردادها و شروض ناعادلانه، مجله مطالعات اسلامی: فقه و اصول، سال 42، شماره پیاپی 85/1،  سال 1389.
کاتوزیان ناصر، حقوق مدنی معاملات معوض­- عقود تملیکی، تهران، بهنشر 1363ش.
کاتوزیان ناصر، حقوق مدنی: الزام­های خارج از قرارداد(ضمان قهری)، تهران، موسسه انتشارت وچاپ دانشگاه تهران 1386، ج1.
کاتوزیان ناصر، عقود معین، تهران، شرکت انتشار1371ش. 
کاسانی حنفی ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرایع، بی­تا.
کاتوزیان، ناصر (1386)، مقدم علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران: شرکت سهامی انتشار، صص 284 -2۹4.
مغربی، محمد تقی، جلیل قنواتی و یثربی، سید علی محمد، عدالت قراردادی در حقوق موضوع افغانستان، فصلنامه کاتب، علمی – پژوهشی، سال6، شماره 14، صص 184-175.
نووی یحیی بن شرف، المجموع  شرح المهذب، بیروت، دارالفکر1994م، ج6. 
هبه الزحلی، الفقه الاسلامی وادله، قاهره، نشر احسان2006 م،  جلد 4.
Aristotle, Nicomachean Ethics 5 in R. Mckeon, The Basic Works of Aristotle, New York, 1941, p1131.
Atiyah, p.s., The Rise and Fall of Freedom of contract, Clarendon press, Oxford,1998, p35.
Markesinis Basil, Unberath Hannes, Johnston Angw, The law Germany, Gower, 1994, P872.
Pothier, Traite du Contract de Vent, part 2, paris, 1961, p251.