تاثیرگذاری فقه اسلامی در فناوری های نوظهور با تاکید بر اندیشه مراجع تقلید شیعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

سرعت بالای تحولات پیچیده فناوری های نوظهور، از دنیایی جدید برای تسخیر ذهنیت بشر پرده بر می دارد؛ دنیایی که جوانب مختلف زیست فردی و اجتماعی را در بر خواهد گرفت و بر آنان تاثیر ویژه خواهد داشت. این پدیده می تواند بر موضوعات دینی (اعم از نهادها، مسئله ها، راهکارها و...)، مخصوصا علم دست یابی به احکام شریعت یعنی «فقه» تاثیر گذار باشد؛ لذا بی‌تفاوتی در پاسخگویی و تحلیل درست موضوعاتِ جدید فقهی، تهدیدهایی را ایجاد خواهد نمود و فقه را دچار نوعی انزوا خواهد کرد، همچنین آمادگی برای مدیریت آینده این فناوری­ها، فرصت نقش‌آفرینی برای مسئولیت تاریخی فقه خواهد داشت. به این سبب، مساله اصلی این تحقیق بررسی تاثیرگذاری فقه اسلامی در فناوری های نوظهور با تاکید بر اندیشه مراجع تقلید شیعه است. از اینرو این نوشتار با هدف فهم صحیح متخصصین متعهد، از الزامات تمدنی فناوری­های نوین، نگارش شده تا با آینده پژوهی دقیق، امنیت اعتقادی و رفتاری، پویایی فقه اسلامی، در امان نگه داشته شود. نتیجه آنکه، «فناوری های نوظهور» همانطور که می تواند در تسریع  و تدقیق فرآیند اجتهاد و ارتقاء آن موثر باشد، همچنین می تواند با ظاهرگرایی و حکم سازی دست یابی به احکام دینی را دچار چالش نماید تا جایی که می توان گفت عدم جواز به­کارگیری آن ها به عنوان فتوادهنده، از اتقان بیشتری برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


بهرامی، محمدحسین، ضرورت کاربست هوش مصنوعی در علوم اسلامی، گفت وگو با رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، ره آورد نور، پاییز 1399 - شماره 72 (‎صفحه 6 تا 9 )
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای https://farsi.khamenei.ir/www
سایت شبکه اجتهاد http://ijtihadnet.ir/www
سلمانپو، محمد جواد؛ طالبی علی، مریم، امکان سنجی و نحوه استفاده از هوش مصنوعی در امر اجتهاد فقیه، مطالعات حقوق»تابستان 1402، دوره جدید - شماره 34 (صفحه253 تا 265 ).
صادقی، حسن، انسان در محاصره هوش مصنوعی، نامه اتاق بازرگانی، اسفند 1397، شماره 121 (‎صفحه 65 تا 71 )
صاعدرازی، محمد، هوش مصنوعی چه تحولی در فقه و اصول ایجاد می‌کند؟ همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی، 1400، »مجموعه مقالات همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی، (‎صفحه467 تا 480)
قاسمی، محمدرضا، هوش مصنوعی و حکمرانی آینده، حوزه، بهار و تابستان 1400، دوره سی و هشتم - شماره 187 و 188 (‎صفحه 166 تا 179)
قایمی نیا، علی رضا، دین و هوش مصنوعی، ذهن، بهار 1385 - شماره 25 ISC (‎صفحه23 تا 36 )
قربانی، علیرضا، تأثیرات غیرمستقیم هوش مصنوعی بر برخی از احکام فقهی، همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی، 1400، »مجموعه مقالات همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی، (صفحه581 تا 606).
کنعانی، فاطمه ؛ واشقانی فراهانی، محمدامین ؛ رسولیان، پریسا. تحلیل و بررسی اثرات اتوماسیون و هوش مصنوعی بر مشاغل آینده: تدبیر، زمستان 1400 - شماره 326 (‎صفحه 72 تا 80)
متقی، ناصر، مفهوم شناسی اطمینان عرفی، قم: میراث ماندگار، 1401
مدیریت دانش و نوآوری دانا، معرفی کتاب؛ عصر هوش مصنوعی و آیندۀ ما انسان‌ها؛ شهریور 1401 - شماره 15 (‎صفحه 25 ).
مشبکی، علی اصغر، آشنائی با هوش مصنوعی و کاربرد آن در صنایع (1)، توسعه مدیریت. ،1379، شماره 13.
مینایی، بهروز، بررسی موانع و مشکلات ایجاد سیستم خبره فقه، ره آورد نور، تابستان 1384 - شماره 11 (‎ص 2 تا 7 ).